İyonik ve Kovalent Bağlar Nedir (Örneklerle)

Molekülleri birbirine bağlayan birçok kimyasal bağ türü vardır. En temel iki bağ tipi, iyonik ve kovalent olarak bilinir. İyonik bağda, atomlar elektronları birbirine aktarır. İyonik bağın gerçekleşebilmesi için en az bir elektron verici ve bir elektron alıcı gerekir. Kovalent bağda ise aynı elektronegatifliğe sahip atomlar birbirleriyle elektron paylaşır, çünkü her iki atom da paylaşılan elektronları çekmez ya da itmez.

İyonik Bağ

• İyonik bağ, valans elektronlarının atomlar arasında aktarılmasıdır. 
• İyonik bağ, iki karşıt yüklü iyon üreten bir kimyasal bağ türüdür. 
• İyonik bağlarda metal, pozitif yönde yüklü bir katyon haline gelmek için elektron kaybederken, ametal bu elektronları negatif yüklü bir anyon olarak kabul eder.
• İyonik bağ kurulurken elektron vericisi genellikle bir metal ve elektron alıcısı bir ametaldir.
• İyonik bağ gözlemlenebilir çünkü metallerin en dış orbitallerinde çok az elektron bulunur. Bu elektronları kaybederek, bu metaller sekizli soy gaz konfigürasyonuna ulaşabilir. Benzer şekilde değerlik elektronunda 8 elektrona yakın elektronu bulunan ametaller, soy gaz konfigürasyonuna ulaşmak için elektronları kolayca kabul etme eğilimindedir.
• İyonik bağda, sekizli soy gaz dizilimine ulaşmak için 1’den fazla elektron verilebilir veya alınabilir. 
• Anyon ve katyon üzerindeki yükler verilen veya alınan elektron sayısına karşılık gelir. İyonik bağlarda, bileşiğin net yükü sıfır olmalıdır.

Örnek

Bu örnekte sodyum atomu, 1 değerlik elektronunu klor atomuna vermektedir. Bu bir sodyum katyonu ve bir klor anyonu oluşturur. Elde edilen bileşiğin net yükünün 0 olduğuna dikkat edin

Kovalent Bağ

• Kovalent bağ, atomlar arasındaki elektron paylaşımıdır. 
• Bu tip bir bağ, periyodik tabloda aynı elementin veya birbirine yakın elementlerin iki atomu arasında meydana gelir. 
• Bu bağ öncelikle ametaller arasında gerçekleşir; bununla birlikte ametaller ve metaller arasında da gözlemlenebilir.
• Atomlar benzer elektronegatifliklere sahipse, kovalent bağ oluşma ihtimali yüksektir. 
• Her iki atom da aynı elektronegatifliğe sahipse ve ikisi de elektron verme eğiliminde olmadığında, sekizli soy gaz dizilimine ulaşmak ve daha kararlı hale gelmek için elektronlarını paylaşırlar. 
• Atomun iyonlaşma enerjisi çok büyükse ancak elektronegatifliği iyonik bağ oluşturmak için çok küçükse kovalent bağ kurulur. Örneğin; karbon, son yörüngesinde 4 değerlik elektronuna sahip olduğu için iyonik bağ oluşturmaz. İyonik bağ oluşturmak için karbon atomları 4 elektron almalı veya vermelidir. Bu durum pek uygun değildir, bu nedenle karbon molekülleri 4 değerlik elektronu ile tek, çift ve üçlü bağ oluşturacak şekilde paylaşır. Böylece her atom soy gaz dizilimine ulaşabilir. 
• Kovalent bağlar arasında sigma ve pi bağları oluşur, bu nedenle kovalent bağlar tek, çift, üçlü ve dörtlü bağların oluşumuna yol açar.

Örnek

Bu örnekte, bir fosfor atomu eşleştirilmemiş üç elektronunu üç klor atomuyla paylaşmaktadır. Son durumda, bu moleküllerin dördü de kovalent bağın sonucunda 8 değerlik elektronuna sahip olur ve sekizli soy gaz dizilimine ulaşır.

Organik Kimyada Bağlar

• İyonik ve kovalent bağ, kimyasal bağların iki uç noktasıdır. Polar kovalent, bu iki uç arasındaki ara bağlanma türüdür. Bazı iyonik bağlar kovalent özellik gösterir ve bazı kovalent bağlar kısmen iyoniktir. Örneğin, karbon bazlı bileşiklerin çoğu kovalent bağla bağlanır, ancak kısmen iyonik de olabilir. 

• Polarite, bir bileşikteki elektron ayrılmasının bir ölçüsüdür. Bir bileşiğin polaritesi, bileşiğin simetrisine ve atomlar arasındaki elektronegatiflik farklılıklarına bağlıdır. Polarite, periyodik tablonun sol tarafında bulunan metallerden tablonun sağ tarafındaki ametaller arasında geçişte olur. Bu durum bir uçta iyonik (polar), diğerinde kovalent (polar olmayan) ve ortada polar kovalent ile bir polarite spektrumu yaratır.

• İyonik bağlar, spesifik organik bileşiklerin sentezlenmesinde kullanılan bağlardır. Bilim insanları, istenen ürünleri oluşturmak için iyonik özellikleri ve bu etkileşimleri ayarlayabilirler. Karbon molekülü çoğunlukla kovalent bağ ile bağlanır. Kovalent bağ, moleküllerin elektronlarını diğer moleküllerle paylaşmasına izin verir, uzun bileşik zincirleri oluşturur ve yaşamda çeşitlilik sağlar.

Hazırlayan: Rabiye Baştürk

Kaynak: 1 (Erişim: ) 2 (Erişim: )